| "فریدا شهید " : جامعه مدنی پاکستان، از دل نظام اقتدارگرا شکل گرفت |  |
گفت و گو: آسیه امینی
«جامعه مدنی پاکستان در دوران اختناق و زیر فشار دولت اقتدار گرا شکل گرفت. » فریدا شهید مدیر NGO "شرکت گاه" – NGO توانمند سازی زنان در پاکستان – معتقد است که رانده شدن بسیاری از اندیشمندان، محققان، حقوقدانان و فعالان اجتماعی و حتی سیاسی از مراکز دولتی، دانشگاه ها و پژوهشگاه ها و سرکوب فعالان حوزه های مختلف در دوران بنیادگرایی ضیاءالحق، باعث روی آوردن افراد و گروه ها به سازمانهای غیر دولتی کوچکی شد که آنها را در عرصه اجتماعی زنده نگه می داشت .
فریدا شهید ، فمینیست و فعال اجتماعی پاکستان، پس از فارغ التحصیل شدن از رشته جامعه شناسی در سوئیس، به پاکستان برگشت و در دانشگاه پنجاب، در مرکز پژوهشهای جنوب آسیا مشغول به کار شد. اخراج او از دانشگاه در دوران ضیاء الحق، منجر به تاسیس موسسه شرکت گاه در 1980 شد. یک سال پس از آن، فریدا و چندین زن فعال پاکستانی دیگر یک حلقه سازمانی – NGO یی زنانه تشکیل دادند به نام ( وف ) که در واقع نیروی محرکه جنبش زنان پاکستان شد.
گفت و گوی زیر با فریدا، در فرصتی دست داد که مهمان او در لاهور بودم.
وضعیت عمومی جنبش زنان پاکستان و جامعه مدنی در شرایط کنونی چیست؟ و چه تهدیدها و چه توانایی هایی در آن می بینید؟
جامعه مدنی در پاکستان واژه جدیدی است. آنچه پیش از این رواج داشته،" انجمن"ها و " تنظیم" ها بوده اند. تفاوت جامعه مدنی با انجمن در نقشهایی است که جامعه از آنها انتظار دارد. جامعه مدنی در ذهن برخی، در حد کارکرد ان.جی.او ها تقلیل یافته است. در پاکستان از بخش غیر مدنی جامعه مدنی هم صحبت می شود که در واقع همان محافظه کاران مذهبی هستند که نهادهای زیادی را بوجود آورده اند و نیز مطبوعات که البته نقش انها نسبت به مطبوعات ایران از نظر اهمیت داشتن در جامعه مدنی کمتر است.
وضعیت اصناف و اتحادیه ها چگونه است؟
درواقع مهمترین اتحادیه ها در پاکستان اتحادیه های کارگری بودند که در دوران ضیاء الحق دوره آنها هم به پایان رسید. اکنون اتحادیه های کارگری درواقع وجود ندارند و فقط می شود گفت که تقاضاهای صنفی وجود دارد. در دوره قدرت سیاسی ضیا بسیاری از فعالان اتحادیه از کار برکنار شدند. حتا دانشگاهیان.
آیا دانشگاهیان پاکستان جزء فعالان اجتماعی و جامعه مدنی محسوب می شوند؟
{شاید بالقوه نه} ، ولی بسیاری از اخراج شدگان دانشگاه ها به روشهای دیگری از فعالیتهای اجتماعی مثل مطبوعات و NGO ها رو آوردند که باعث تقویت جامعه مدنی شد.
بنابراین می توان جامعه مدنی پاکستان را محصول پس از دوران ضیا دانست؟
در واقع در طول دوران ضیا و پس از آن جامعه مدنی رشد کرد و تشکلهای مدنی ( خارج از احزاب) همزمان نه فقط در پاکستان بلکه کلا در جنوب شرق آسیا نقش مهمی را ایفا کردند.
آیا ورود افراد و فعالانی که به علت سرکوب سیاسی وارد فعالیتهای مدنی شدند، تهدیدی برای جامعه مدنی محسوب نمی شود؟
بله، تا حدی همین طور است.ولی خب موضوع و هدف احزاب سیاسی با جامعه مدنی متفاوت است. احزاب عمدتا در مورد دموکراسی و بازگشت به آن منازعه می کنند ولی مثلا در مورد آموزش ، برنامه درازمدتی ندارند. ولی به هر حال این تهدید وجود دارد بویژه اینکه دولت هم از 1984 تا 1990 برای بستن NGO ها به تلاش افتاد. به این دلیل که عمده تلاش NGO ها بر ضد هسته ای شدن جنوب شرق آسیا متمرکز شده بود.
جنبش زنان پاکستان در این دوران چه نقشی داشت؟
در طول همین دوران بود که "وف" (waf) شکل گرفت و نیز کمیسیون حقوق بشر پاکستان فعال شد که بسیاری از رهبران این کمیسیون زنان بودند. چه زنان و چه مردان فعال در این حوزه ها برنامه هایی برای حقوق بشر زنان داشتند. گروه های دیگری هم بودند که فعال شدنشان در این دوره به رشد جامعه مدنی کمک فراوانی کرد. مثل اتحادیه های کارگری و اقلیت ها . تشکیل شدن انستیتوی پاکستانی آموزش و تحقیق کار نیز که توسط اتحادیه های کارگری راه اندازی شد، و نیز تشکل زنان کارگر که از دل "وف" بیرون آمد و ... همه اینها یک سر فعالیتشان زنان بود. یعنی این طور نبود که فقط تشکلهای زنان به موضوع زنان بپردازند، بلکه همه سازمانهای فعال حقوق بشر و سازمانهای کارگری بقاعده به زنان هم می پردازند.
(یکی از راه های عام کردن برخی فعالیتهی زنان) هم راه اندازی گروه های خیابانی تئاتر بود که به دلیل سانسور شدید رسانه ها بویژه مطبوعات راه جدیدی بود برای این که صدایشان به گوش مردم برسد.
کسانی که به این شکل ارتباط با بدنه مردمی وارد عمل می شدند، امنیت داشتند؟!
خب از تظاهرکنندگان امنیت بیشتری داشتند. شاید به دلیل اینکه دولت زیاد جدیشان نمی گرفت. درواقع در گروه های زنان ، به جز زنانی که در الیت قدرت بوند، بقیه زندان و شکنجه نمی شدند، یا دستکم خیلی آزار نمی دیدند. اما اگر زنانی که جزء "وف" بودند، اگر وارد تظاهرات سیاسی می شدند، گرفتار و زندانی می شدند.
آیا این تظاهرات مربوط به حقوق زنان می شد؟
اولین تظاهرات "وف" در سال 1883 اتفاق افتاد. دولت این تظاهرات را به شدت سرکوب کرد و با گاز اشک آور و کتک و ... با تظاهر کنندگان روبرو شد.
از آنجا که دولت ضیا یک دولت بنیادگرای اسلامی بود و معتقد به این که قوانین دولت اسلامی برای زنان بسیار هم خوب است، بسیاری از خبرنگارانی که در آن تظاهرات حضور داشتند، این دو مساله را به هم ربط دادند و آن را در شکل وسیعی منتشر کردند. طوری که فردای آن روز حتا صفحه یک بسیاری از مطبوعات پاکستانی تصویر این تظاهرات و ضرب وشتم زنان بود. از این پس بود که نحوه برخورد نیروهای دولتی با زنان کمی متفاوت از سایر گروهها شد.
ارتباط جنبش زنان پاکستان به عنوان یک عضو جامعه مدنی با اعضای دیگر این خانواده چیست؟
تعداد جنبش ها در پاکستان خیلی کم است. اما در مورد اعتراض برای حقوق مردم یک کمیته عمل متحد وجود دارد که در مورد حقوق کارگران، دهقانان، زنان و اقلیتها فعالیت می کنند و موضوعاتی مثل مبارزه با بمب اتم و ... را هم پی گیری می کنند.
اخیرا البته جنبش دهقانان هم بوجود آمده . حدود سه سال پیش دهقانان برای حقوقشان بر زمین (بر زمینهای نظامیان پنجاب که بر آن کار می کردند) به کمیته برای جلب حمایت مراجعه کردند. کمیته برای آنها وکیل گرفت، و کسانی را برای معرفی فعالیتها به مناطق آنها فرستاد تا بدانند که از سوی چه کسانی و چگونه حمایت می شوند و از آن پس اعضای کمیته در فعالیتهایشان دهقانان را هم وارد کردند.
گروه دیگر فعال در کمیته، گروه های محیط زیستی هستند که در مورد سدهای بزرگ، آب ( که تاثیر فراوانی در زندگی دهقانان دارد) حساسند.
و همچنین گروه ماهیگیران که طبیعتا حوزه فعالیتشان حقوق این صنف و حساسیت در مورد رودخانه ها، سدها و آب است. آنها تلاش می کنند در مورد تصمیمات کلانی که در حوزه های مربوط به ایشان می شود، تاثیرگذار باشند.
البته همه این گروه ها {از نظر حقوق ثبتی} با عنوان "جامعه" ثبت شده اند.
شما جنبش زنان پاکستان را یک رویکرد سیاسی تعبیر می کنید یا یک حرکت اجتماعی ؟
بستگی به تعریف ما از حرکت اجتماعی و سیاسی دارد. جنبش زنان در پاکستان بخشی از فرایند انتخابات سیاسی نیست.اما ما تلاش می کنیم سیاستمداران و احزاب و زنان درون احزاب را تحت تاثیر قرار دهیم. اینها جنبشهای اجتماعی هستند نه سیاسی. بسیاری از کسانی که در جنبشهای اجتماعی بودند، وارد فعالیت سیاسی سوسیال دموکراسی هم شدند. درست است که برخی از افر اد فعال در جنبش اجتماعی در آنجا هم بودند اما آن، یک تشکل سیاسی بود نه یک جنبش یا حرکت اجتماعی.
سوالی دیگری هم دارم؛ می خواهم نظرتان را درباره دریافت کمکهای مالی NGO های کشورهایی مثل ایران و پاکستان بدانم و اینکه آیا می شود NGO در عین دریافت کمک مالی استقلال و هویت خودش را حفظ کند؟
در مورد این سوال ما خودمان هم بحثهای زیادی داشته ایم در بین دوستانمان. نظر من این است که یک ان.جی.او نمی تواند تنها با تکیه بر کار داوطلبانه اداره شود.
ما خودمان تا سال 85 این طور کار کردیم. تا مدتها پس از آن هم وقتی کمکی دریافت می کردیم، آن را به کسانی می دادیم که صرفا همکاریشان را نگه داریم. بعد از چندی فهمیدیم که نه می توانیم نیرویی استخدام کنیم و نه می توانیم از نیروی کار داوطلب انتظار کار درازمدت و با برنامه داشته باشیم. بنابراین تصمیم گرفتیم که از کمکهای مالی استفاده کنیم. اما اول از خود پاکستانی ها شروع کردیم و کمکهای مردمی. اما در واقع مردم کشور ما ممکن است مثلا برای ساختن بیمارستان پول بدهند اما کسی حاضر نیست برای تغییر فکر مردم پول خرج کند. این بود که از کمک نهادهای خارجی هم استفاده کردیم ولی آن هم با این ضابطه که از امریکا و بانک جهانی پول نگیریم. به هر حال ما هم مرزهای خودمان را داریم.
منبع خبر کنشگران | فرستاده شده توسط Admin
پنجشنبه,13 مهر 1385
(بار خوانده شده است:416)   | آرشيو |
|
|
|
|
نحوه گزینش افراد در شوراهای حل اختلاف باید مورد بازنگری قرار گیرد...
