| خواب دیده کودکی های جاده | |
یادداشتی بر مجموعه شعر (( کنار جاده ی بنفش کودکی ام را دیده ام ))
نشر آهنگی دیگر در سال 82 مجموعه شعری با نام (( کنار جاده ی بنفش کودکی ام را دیدم )) به چاپ رساند که شاعر آن شهاب مقربین بود . کتابی که چیزی از زمان به چاپ رسیدنش نگذشته بود که در جمع اهالی شعر و ادبیات مطرح شد و این از آنجا بود که این مجموعه شعر در بخش پایانی جایزه کارنامه ، جزء کتابهای برگزیده انتخاب شد . شهاب مقربین پیش از این سه مجموعه شعر با نامهای (( اندوه پروازها )) ، (( گامهای باریک و روشن )) ، (( کلمات چون دقیقه ها )) از سال 58 تا 71 منتشر کرده بود . ولی شاید انتشار این کتابها در زمانهای نامناسب ، موجب شده تا مورد استقبال قرار نگیرند و مقربین شاعری گمنام در ذهن ها باشد . حال در این یادداشت سعی کرده ام تا به نکات قابل توجه از مجموعه (( کنار جاده ی ...)) اشاره کنم که از نگاه نگارنده این سطور می تواند دارای اهمیت باشد .
زبان ساده و نگاه عمیق
یکی از پراهمیت تریت و قابل بحث ترین مقوله های ادبی ا مروز به خصوص در زمینه شعر ، زبان است . زبان یکی از ساده ترین و در عین حال پیچیده ترین مقوله های ادبی است که نقش بسیار بزرگی را در آفرینش یک اثر ، ایفا می کند . در دهه هفتاد ، شعر مدرن ما تحت سلطه زبان بود . شعرهایی که با پرداختن به مسئله زبان ، گاه دارای پچیدگی هایی شدند که موجبات گریزان شدن مخاطب را فراهم کردند و همین زبان بود که سبب شد تا ژانرهای مختلفی در شعر مدرن ما پدید آید . اما این پیش گفته به این خاطر است که وقتی نگاهی به تمامیت شعرهای مجموعه (( کنار جاده ی ... )) می اندازیم ، سادگی زبان بیش از هر چیز دیگری به چشم می آید . سادگی یی که آنقدر در سطح است که خنگ بنظر بیاید و نه آنقدر در عمق است که پیچیده و گنگ شود . در واقع تعادلی که در زبان شعرهای مقربین است ، برآمده از پرداخت و نحوه ارتباط برقرار کردن اندیشه و احساس او با ذهنیات بیرون از خود می باشد . شاید شخصیت یا نوع نگاه شهاب مقربین پیچیده باشد یا نباشد اما آنچه که مهم است ، این می باشد که او نمی خواهد شعرش برای خواننده گنگ باشد . او نمی خواهد فهمیده نشود ، زیرا برای درک شدن چیزی دارد که ارائه دهد . آن چیز ، نگاه عمیقی است که در پوشش زبان ساده قرار می گیرد . مقربین از زبان استفاده می کند تا اندیشه و احساس خود را بسوی دنیای بیرون از خویش پرتاب کند و نه اینکه شعرش را برای در معرض دید قرار گرفتن زبان بوجود بیاورد . برای مثال به این شعر کوتاه توجه کنیم : برفی سنگین نشست / درختی زیبا شد / درختی شکست . شعر کوتاهی که خالی از هر گونه از افاده های شاعرانه است . تک تک واژه های شعر می خواهند شخصیتی ساده اما ژرف داشته باشند . شخصیت واژه ها با بطن اندیشه شاعر گره خورده اند . برفی سنگین می نشیند که تاکید بر سنگین بودن به کلیت شعر هویت می دهد . در نگاه بعدی ، نشسته شدن برف است . این نشستن در خودش هر دو تعبیر کلی و جزیی ما از زندگی را داراست . هم خوب یا جا خوش کردن و هم بد یا از پا افتادن در نشستن این برف جا باز کرده است . در سطرهای بعدی شعر این جا باز کردن نمایان می شود . از نشستن برف ، درختی زیبا می شود یا به دیدی دیگر درختی به زیبایی و آرامش می رسد و حیاتی دیگر می یابد . زیبا شدن درخت تعبیری از فلسفه خوبی و نیک بودن نشستن برف است که مخاطب با توجه به مختصات ذهنش می تواند هر تاویلی از آن داشته باشد . در سطر بعد از نشستن همین برف ، درختی شکسته می شود . برفی که در زاویه نگاهی دیگر منجر به از پا افتادن درخت می شود . درخشش شعر شهاب مقربین در همین است که با بکارگیری از کلماتی بسیار ساده همچون برف ، سنگین ، درخت ، زیبا و شکست اندیشه ای را به خواننده منتقل می کند که در عمق ذهن در حال حرکت است . در عمق حرکت کردن اندیشه موجب میشود تا با کشف موقعیت ها ی متفاوت ، با نگاهی دیگرگونه زندگی کند .
ذهنیت فلسفی و سطرهای فیلسوف ماآبانه
در نگاهی دیگر به مجموعه شعر (( کنار جاده ی ...)) ، ما با درهم آمیخته شدن نگاه فسلفی شاعر به تمامی چیزهای پیرامونش و حس و درک شاعرانه وی از اتفاقات و موقعیت ها ، روبرو می شویم . نگاه فلسفی یی که به هر دلیلی در مرکز اندیشه شهاب مقربین قرار گرفته است . ما در طول تاریخ ادبیات ایران و جهان شاعران بسیاری را داریم که شعر آنها با نگاه فلسفی شان گره خورده است که اوج مثال این مسئله می تواند خیام بزرگوار خودمان باشد . ما در همان شعر ابتدایی مجموعه با دید فلسفی شاعر مواجه می شویم که اتفاقا اولین سطر این شعر به نوعی در ارتباط با نام مجموعه شعر (( کنار جاده ی ... )) است . آدمیان و جاده ها / عهدی کهن دارند ، یا همواره جاده ها / می برند و رهاشان می کنند . دغدغه بیان رابطه انسان و جاده ها که به راستی از سرآغاز زندگی بشر با یکدیگر پیوندی ناگسستنی دارند ، از ابتدایی ترین شعر مجموعه مطرح می شود . این نشان دهنده آن است که شعر علاوه بر اینکه دغدغه ای جدی برای مقربین است ، به گونه دیگر وسیله نقلیه ای است برای عبور از لابیرنت های بیشمار پرسش های زندگی می باشد . از نمونه های مثال زدنی در این باب می توان به شعرهای ( این جاده معلوم نیست به کجا میرود ) یا ( در انتهای راه ) یا ( درختی به اتاقم آمده است ) یا ( می نشستیم و خیال می کردیم ) و بسیاری از شعرهای دیگر این کتاب اشاره کرد .
گاهی یک اندیشه فلسفی به حدی شاعر را تحت تاثیر خود قرار داده که دیگر آن اندیشه خاصیت انعطاف پذیری با حس را از دست می دهد . در این هنگام شعر تنها جولانگاهی است برای مانور اندیشه در یک بستر برهوتی می شود . در اینکه یکی از ارکان تجزیه ناپذیر شعر تفکر و اندیشه شاعر است ، هیچ شک و تردیدی وجود ندارد . اما به زیبایی رسیدن اندیشه در شعر زمانی است که بتواند در بستر سبز و روانی از حس و احساس شاعرانه پیاده روی کند و مخاطب را همراه خویش در این پیاده روی شریک کند . در برخی از شعرهای مجموعه (( کنار جاده ی ...)) این بستر سبز وجود ندارد و مقربین تنها با اندیشه اش توانسته رژه برود . برای نمونه میتوان به شعر ( ایوان ویرانم را باز می بینم ) اشاره کرد که سرتاسر این شعر از سطرها و جملاتی که تشکیل شده که تنها در آنها ما تفکر و ذهنیت فلسفی شاعر را می بینیم . تفکر و ذهنیتی که بیشتر با ساخت نماد و ترکیب های نمادین در پخش شده اند . وبعد / رودخانه روشن / عریانم می کند یا پرنده ای سفید / در خواب مرموز مرداب ایستاده است . ما در اینگونه سطرها نمی توانیم لطافت و نرمش واژه ها یا تصاویر را پیدا کنیم و به این خاطر شعر نمی تواند ایجاد صمیمت میان خود و خواننده بکند .
بی خاصیت بودن نام شعرها
نکته ای دیگر که در این مجموعه شعر توجه بنده را به خود جلب کرد ، نام شعرهاست . نامهایی که همان اولین سطر شعر است . یعنی اگر نام شعر را از بالای صفحه برداریم ، نخستین سطر هر شعر می تواند نقش نام شعر را هم بازی کند و این در دنیای ادبیاتی که در آن انتخاب نام یک اثر بسیار حساس است ، یک ضعف محسوب می شود . نام یک اثر از جهات متعددی می تواند مهم باشد . بعضی از آثار هستند که تمام بار معنایی ، ساختاری ، فرمی و ... سوار بر نام آن آثار است. گاهی نام یک اثر می تواند در نهایت تمام اندیشه های برگرفته مخاطب از آن اثر تحت سلطه خود قرار دهد و یا اصلا برداشت خواننده واژگون کند و یا بسیاری از دلایل دیگری که اهمیت نامگذاری صحیح یک اثر را به ما ثابت کنند . اما در مجموعه (( کنار جاده ی ... )) ، ما با توجه به اینکه با اندیشه و ذهنیت فلسفی هم روبرو هستیم ، شهاب مقربین نتوانسته نهایت سعی خود را برای بهتر استفاده کردن از فرصت نامگذاری ، بکند . نحوه نامگذاری شعرهای این مجموعه ، به یکی از نقطه های ضعف این اثر تبدیل شده است . گاهی انتخاب نام برای یک اثر به گونه ای است که اصلا کشش مخاطب به آن شعر و در کلیت آن مجموعه شعر چندین برابر می کند . متاسفانه این اتفاق در کتاب نیفتاده است .
پایان بندی های ضعیف
یکی از نقاط اساسی و تاثیرگذار هر شعر ، قسمت پایانی آن است . جایی که خواننده با دریافت همه اندیشه ها و احساسات ، باید ضربه ای بر او وارد شود . ضربه ای که او را وادار به فکر کردن کند و او با مکثی در درون خود ، ادامه شعر را بیابد . در مجموعه شعر ((کنارجاده ی ...)) ، روی پایان بندی شعرها کار نشده است . شعری را می بینیم که با پتانسیلی بالا جلو آمده و خواننده را در خود حل کرده ولی دقیقا همان جایی که باید ضربه نهایی را بر مخاطب وارد کند ، ایست می کند . همین امر سبب بی انگیزه شدن مخاطب در برابر آن شعر می شود . مثالی میشود برای این نکته آورد شعر ( هر شب شبحی می آید ) است . شعری شروعی خوب و دنباله ای پر کشش دارد ، اما قسمت پایانی شعر که می باید تاثیرگذار باشد خالی از اتفاقی است که بتواند خواننده را در نهایت خوشنود کند . به نوعی میتوان 70 درصد از شعرهای این مجموعه را بدون پایان بندی موفق دانست .
به هر روی مجموعه شعر (( کنار جاده ی بنفش کودکی ام را دیده ام )) شایسته آن است که خوانده و روی آن تامل شود . این اثر از شهاب مقربین در سالهای ابتدایی دهه هشتاد ، این نوید را می دهد تا ما در آینده به اثرهایی کامل تر و پخته تر از او را شاهد باشیم .
علیرضا فراهانی
منبع خبر کرج ما | فرستاده شده توسط Admin
سه شنبه,29 آذر 1384
(بار خوانده شده است:410)   | آرشيو |
|
|
|
|
نحوه گزینش افراد در شوراهای حل اختلاف باید مورد بازنگری قرار گیرد...
