مجتبی اسکندری، سالهاست بحث بازنگری در طرح تفضیلی همواره در صدر اخبار مربوط به شهرداری و شورای شهر کرج است و هرزچند گاهی مشاورین طرف قرارداد جهت توضیح پاره ای از ارزیابی ها و مطالعات انجام پذیرفته به شورای شهر می آیند. چند ماهی است به صورت ویژه بررسی طرح تفضیلی شهر کرج در دستور کار شورای شهر قرار گرفته و جلسات مکرری در این خصوص تشکیل می گردد و اعضاء این شورا قرائت های متفاوتی در برخورد با طرحهای پیشنهادی مشاور مطرح می سازند، به هر ترتیب تصویب نهائی طرح تفضیلی که مقرر است افق سال 1400 را نشانه برود آزمونی است بزرگ که تاثیر بسزایی بر میزان کیفیت شهرنشینی شهروندان این کلانشهر دارد. آنچه در طرح تفضیلی هر شهر می بایست مورد توجه قرار گیرد معابر، شریانها و دسترسی ها، توزیع تراکم و خدمات، کاربری های اراضی محدوده خدماتی و محدوده شهری می باشد. آنچه از اطلاعات آماری توسط مشاور طرح تفضیلی کرج بر می آید آنکه میزان کاربری ها و ارائه خدمات را متناسب با رشد جمعیت تا سال 1400 (به میزان 000/150/2) پیش بینی کرده اند. فارغ از نحوه چگونگی طرح ریزی ارائه خدمات و توزیع آن در سطح شهر در ابتدا بحث رشد جمعیت قابل بررسی است، کرج در حال حاضر قریب به 000/400/1 نفر جمعیت را در خود جای داده است. و به گفته ایوانی معاون فنی و شهرسازی شهرداری کرج در حال حاضر با در نظر گرفتن سرانه 43 متر برای هر فرد، سرانه های خدماتی در کرج 106 هکتار کمتر از حد پیش بینی و نیاز است. اباذر خدابین در این رابطه معتقد است پتانسیل های بالقوه و بالفعل رشد جمعیت در شهر کرج در طرح پیشنهادی توسط مشاور لحاظ نگردیده است وی مصادیق بارز امکان رشد جمعیت شهر کرج را اینگونه عنوان می کند: در حال حاضر هفتاد هزار واحد مسکونی خالی از سکنه در شهر وجود دارد که با احتساب سرانه 5 نفر در هر خانه 000/350 نفر به جمعیت شهر اضافه می شود؛ قریب به پانصد هزار نفر در صورت تقاضای پروانه ساخت اراضی خالی مسکونی که هر لحظه امکان دارد توسط مالک تقاضای صدور پروانه اعلام شود به جمعیت اضافه می شود. خدابین وجود بافتهای فرسوده در مرکز شهر که از تراکم 170% برخوردار می باشند را از دیگر پتانسیل های بلقوه برای افزوده شدن به جمعیت شهر می داند در این خصوص پیش بینی می شود تخریب و بازسازی بافتهای مرکزی شهر هشتصد هزار نفر را به جمعیت شهر اضافه کند. فروش 25% تراکم نیز به میزان تقریبی 000/600 نفر و فروش تراکم باغداری از 45درصد تا تراکم 170% چیزی بالغ بر 000/500 نفر را بر جمعیت شهری اضافه می کند. آنچه این عضو شورا که ایرادات بسیاری را بر طرح های پیشنهادی مشاور طرح تفضیلی وارد می داند عنوان می کند بررسی امکانهای ساخت وساز واحدهای مسکونی و به تبع آن ایجاد امکان رشد فزاینده جمعیت می باشد که به طور تقریبی تا سال 1400 جمعیت شهر کرج به مرز چهار میلیون و سیصد و پنجاه هزار نفر خواهد رسید. این درحالی است که طی پیش بینی مشاور در طرح تفضیلی، جمعیت کرج در سال 1400 به 000/150/2 می رسد و بر این اساس توزیع کاربری های خدماتی و تراکم انجام پذیرفته است. سئوال اینجاست که آیا می توان شهروندان را ازحقوق قانونی خود منع نمود و از ساخت و سازهای قانونی که قریب الوقوع است جلوگیری کرد و اینکه آیا مشاور امکانهای بلقوه ایجاد واحدهای مسکونی با در نظر گرفتن رشد بالای مهاجرت به شهر کرج را در نظر گرفته است. و اینکه در صورت عدم ایجاد تمهیدات برای کنترل و هدایت رشد جمعیت چنانچه سرانه های خدماتی پیش بینی شده توسط مشاور (هرچند چگونگی آنها نیز قابل بحث است) در افق سال 1400 با جمعیتی دوبرابر پیش بینی (بیش از چهار میلیون نفر) روبه رو شود شهر کرج و شهروندانش با چه مشکلاتی روبه رو خواهند بود. تمهیدات غبار گرفته کنترل رشد جمعیت رشد جمعیت مقوله ایست که شاید در نگاه اول نتوان ارتباطی بین آن و ساخت وساز و امکانهای مسکونی پیدا کرد ازاینرو می بایست این واژه را اصلاح کرد و تعبیری واضح تر از آن بیان نمود، چارچوب و اصول شهرسازی هرشهر بر مبنای ضرورتها و نیازهای شهروندان آن شکل می گیرد، این قاعده دربرگیرنده شهرهای جدیدی است که پیش از هجوم جمعیت تمامی زوایای آن از حیث خدمات عمومی مورد بررسی قرار می گیرد و سرآخر پیش از سکونت شهروندان در آن حداکثر جمعیت جاگرفته در آن با تلرانسی اندک قابل دستیابی است، اما شهرهائی مانند کرج که پیاده سازی اصول شهرسازی و ایجاد سرانه ای خدماتی در آن از قبل قابل پیش بینی نبوده و همگام با رشد جمعیت و گسترش جغرافیایی وسعت آن طرح ریزی می گردد وضعیتی متفاوت دارد لذا می بایست تمامی تمهیدات کنترلی در خصوص گسترش جمعیت (چراکه شهرکرج شهری مهاجر پذیر است) و توزیع خدمات متناسب با تمهیدات کنترلی اندیشیده شودتا با ضریب اطمینان بیشتری بتوان در خصوص سرانه های خدماتی در سالهای آتی تصمیم گیری شود چرا که رها کردن امکانهای ایجاد موقعیت های مسکونی به حال خود، این شهر را به سمت افزایش جمعیت ساکن و بی بهره از خدمات شهری سوق می دهد. ابذر خدابین معتقد است انگیزه های بسیاری را می توان برای مالکان ایجاد نمود که علیرقم نزدیک کردن جمعیت شهر کرج در افق 1400 به جمعیت مورد نظر امکانهای خدماتی بسیاری را با بهره گیری از سرمایه های بخش خصوصی برای شهروندان فراهم آورد. وی در این رابطه تمهیداتی را که می بایست در این خصوص مورد نظر قرار بگیرد به شرح ذیل اعلام می کند: 1- ممنوعیت در فروش تراکم 25% 2- افزایش جرائم کمسیون ماده صد که بواسطه آن ساخت وساز غیر قانونی مقرون به صرفه نباشد 3- تراکم ویژه باغداری افزایش پیدا نکند و به جای 45% ، 30% تفرجگاهی و تجاری در 30% سطح اشغال زمین پروانه صادر گردد و 70% زمین به فضای سبز مبدل گردد. 4- اراضی خالی از بنا که کاربری مسکونی دارند به کاربری های تجاری و انتفاعی تغییر یابد که ارزش مازاد بر مسکونی برای مالکین دربرداشته باشد و این امکان در نقاط مختلف شهر جانمائی شود. 5- در نقاط مرکزی مانند قلمستان، شیخ ،آباد، ترک آباد، نوروز آباد، حصارک پایین، بخشی از شاهین ویلا و... که دارای تراکم 170% می باشند و در این مناطق فقدان مراکز خدماتی، مراکزخرید، بازار روز و... احساس می شود، تغییر کاربری صورت بگیرد. خدابین با ذکر موارد فوق تناسب تامین خدمات و تراکم جمعیتی در کنار ایجاد تناسب شبکه های شریانی را تنها راهکار فنی و شهرسازی در خصوص پیشگیری از چالشهای پیش روی شهر می داند. اباذر خدابین همچنین در مورد عملکرد مشاور در ارائه طرح تفضیلی می گوید: شخصا معتقدم که مشاور در این خصوص کار فنی و شهرسازی نکرده است بیشتر جنبه گذران وقت و اطلاعات آماری بوده است، اگر معتقد هستیم که حداقل سرانه 45 متر است بر اساس 43 متر 106 هکتار سرانه خدماتی در شهر کم داریم، به گفته مشاور سرانه با جمعیت 000/150/2 نفر 21 متر خواهد شد که در بررسی امکانهای خدماتی هم مسئله دارد چرا که 462 هکتار زندان را جزو سرانه حساب کرده است که این مسئله مقایر با اصول منطقی است که با احتساب کسر آن در وضع موجود سرانه 40 متر در افق 1400 و با معادلاتی که مشاور مطرح می کند در آینده به 17 متر خواهد رسید. در آخرین جلسه بررسی طرح تفصیلی در شورای شهر که به صورت غیر علنی نیز برگزار گردید 3 عضو شورا جهت بررسی کارشناسی طرح تفصیلی از سوی شورا انتخاب شدند این در حالی است که علیرقم برگزاری 11 جلسه بررسی طرح تفصیلی توسط شورای شهر، طرح تفصیلی شهر کرج در کمسیون عمران به صورت تخصصی مورد ارزیابی قرار نگرفته است و با درخواست اعضاء بررسی آن به صحن شورا سپرده شده است و برخی از اعضاء دلیل آنرا عدم پاسخگویی و ارزیابی کمیسیون عمران و توسعه شهری شورای شهر در مدت یک ماه در خصوص این طرح عنوان می کنند،‌ چنین فرضیه‌¬ای منطبق بر قانون است اما آیا به واقع طرحی جامع که می¬بایست بیش از یک دهه این شهر را مورد ارزیابی و طر¬ح‌ریزی قرار دهد، در مدت زمان یک ماه در کمیسیون عمران قابل ارزیابی است؟ و یا می‌بایست به این کمیسیون فرصت کافی از سوی رئیس شورا جهت بررسی تخصصی داده می‌شد. اینها همه نقاط تاریک تصویب طرح تفصیلی کرج است.که متأسفانه بررسی تخصصی و کاربردی این طرح را قربانی زمان کرده است و اینکه سه عضو انتخابی تا چه میزان نسبت به ارزیابی و بررسی مسائل اشراف دارند. از نکات بحث برانگیز برگزاری این جلسات است. ارتفاعات شهر کرج در حال حاضر با تصویب شورای شهر کرج به داخل حریم آورده شده‌‌اند، اما رئیس کمیسیون عمران و توسعه شهری این شورا معتقد است، با وارد کرد این نقاط به داخل محدوده و تعریف کاربری خدماتی برای آن می‌توان بخش عمده‌ای از نیازهای خدماتی شهر را تحت پوشش قرار داد. این درحالی است که راحیل کیا با اشاره به مصوبه شورای عالی شهرسازی معتقد است، شهرهای دارای یک میلیون جمعیت را نمی توان از نظر محدوده گسترش داد. خدابین در خصوص مصوبات شورای عالی شهرسازی و محدودیت‌های موجود می‌گوید: چنانچه برای کاربری‌های خدماتی محدوده شهر را افزایش دهیم، مشکلات قانونی در پیش نخواهیم داشت و این امر میتواند به طور جداگانه در شورا به تصویب برسد و به مشاور ابلاغ گردد. به هر ترتیب اعضای فعلی شورا می‌بایست در تصورات خود در افق 1400 این شهر قدم بزند و از سرانه ‌های خدماتی سال 1400 بازدیدی به عمل بیاورد تا اهمیت موضوع را بیش از پیش متصور شود و با دقت نظر بیشتری به بررسی این طرح بپردازد و از اعمال نظرات سلیقه‌ای و تأثیر آن بر آینده این شهر جلوگیری کند.